chân trắng
Ông ấy vốn xuất thân chân trắng, nhưng nhờ tài năng và sự cần cù mà đã gây dựng nên cơ nghiệp.
Định nghĩa
- Danh từ:
- Người bình dân, người thuộc tầng lớp thấp trong xã hội phong kiến: "chân trắng" dùng để chỉ những người không có chức tước, địa vị, thường là nông dân, thợ thuyền, đối lập với tầng lớp quý tộc, quan lại.
- Người xuất thân từ gia cảnh nghèo khó, không có của cải hay thế lực: Từ này nhấn mạnh sự khởi đầu từ hai bàn tay trắng, không có tài sản hay địa vị xã hội để dựa vào.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Ông ấy vốn xuất thân chân trắng, nhưng nhờ tài năng và sự cần cù mà đã gây dựng nên cơ nghiệp. (Ông ấy vốn xuất thân từ tầng lớp bình dân, nhưng nhờ tài năng và sự cần cù mà đã gây dựng nên cơ nghiệp.)
- Dưới chế độ phong kiến, đám chân trắng thường phải chịu nhiều thiệt thòi và áp bức. (Dưới chế độ phong kiến, tầng lớp bình dân thường phải chịu nhiều thiệt thòi và áp bức.)
Các cách sử dụng nâng cao
"Xuất thân chân trắng": chỉ việc một người có gốc gác, xuất phát điểm từ tầng lớp bình dân, nghèo khó.
- Vị tổng giám đốc ấy tự hào kể về xuất thân chân trắng của mình. (Vị tổng giám đốc ấy tự hào kể về xuất thân từ tầng lớp bình dân của mình.)
"Tay trắng chân trắng": một biến thể nhấn mạnh hơn, ý chỉ hoàn toàn không có gì trong tay, từ xuất phát điểm số không.
- Họ đến vùng đất mới với tình trạng tay trắng chân trắng. (Họ đến vùng đất mới trong tình trạng hoàn toàn không có tài sản hay địa vị.)
Biến thể và từ gần giống
- Bình dân (danh từ): tầng lớp thường dân trong xã hội.
- Thứ dân (danh từ, cũ): từ cũ chỉ người dân thường, không thuộc tầng lớp quý tộc hoặc quan lại.
- Dân đen (danh từ): cách gọi chỉ người dân thường, thường mang sắc thái thương cảm hoặc miệt thị tùy ngữ cảnh.
Từ đồng nghĩa
- Dân thường: người thuộc tầng lớp bình thường, không có chức vụ hay địa vị đặc biệt.
- Thường dân: người dân bình thường, không phải quan lại hay quý tộc.
Từ trái nghĩa
- Quý tộc: tầng lớp có địa vị cao, thường do xuất thân hoặc được phong tước.
- Quan lại: những người có chức vụ trong bộ máy cai trị phong kiến.
Lưu ý sử dụng
- Từ "chân trắng" ngày nay ít được dùng trong ngôn ngữ hàng ngày mà chủ yếu xuất hiện trong văn chương, sử sách hoặc khi nói về bối cảnh lịch sử phong kiến.
- Từ này mang sắc thái trung tính, mô tả xuất thân, nhưng trong một số ngữ cảnh có thể hàm ý sự thiệt thòi về mặt xã hội.